Bydgoszcz 11 listopada 1918: dlaczego nie była w Polsce
11 listopada 1918 Bydgoszcz pozostawała pod niemiecką kontrolą. Sprawdź, co działo się w mieście i jak doszło do jego powrotu do Polski.
11 listopada 1918 roku Bydgoszcz pozostawała pod niemiecką kontrolą, a władzę w mieście objęła rewolucyjna rada żołniersko-robotnicza. Odzyskanie niepodległości przez Polskę nie oznaczało przyłączenia Bydgoszczy tego samego dnia. Miasto wróciło do Polski dopiero 20 stycznia 1920 roku, gdy wkroczyły do niego oddziały Wojska Polskiego.
Co wiemy teraz
- 20.01.1920 - Wojsko Polskie wkroczyło do Bydgoszczy. Miasto wróciło do Polski.
- 28.06.1919 - Traktat wersalski przewidywał powrót Bydgoszczy do Polski.
- 16.11.1918 - Powstała Polska Rada Ludowa z dr. Janem Bizielem na czele.
- 11.11.1918 - Miasto pozostawało pod niemiecką kontrolą; władzę objęła rewolucyjna rada żołniersko-robotnicza.
- 10.11.1918 - W Bydgoszczy wybuchła rewolucja.
Dlaczego Bydgoszcz 11 listopada 1918 nie była w Polsce?
Bydgoszcz nadal należała do Niemiec, a rozejm podpisany 11 listopada 1918 roku w Compiègne respektował ich przedwojenną granicę wschodnią. Odzyskanie niepodległości przez Polskę nie zmieniało więc przynależności państwowej miasta.
Według Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego warunki rozejmu stawiały Polaków z zaboru pruskiego w innej sytuacji niż Polaków z dawnych zaborów austriackiego i rosyjskiego. Dla Bydgoszczy oznaczało to pozostanie po niemieckiej stronie granicy. Podpisanie rozejmu i powrót miasta do Polski były odrębnymi wydarzeniami.
Jak przypomina Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości część ziem zamieszkanych przez Polaków nadal znajdowała się poza jej granicami. Bydgoszcz wciąż wchodziła w skład Niemiec. W listopadzie 1918 roku zmieniała się władza sprawowana w mieście, ale nie jego przynależność państwowa.
Wydarzenia z tamtych dni rozgrywały się na ulicach i w miejscowej administracji. Ich przebieg przedstawiamy poniżej; bieżące wiadomości z Bydgoszczy można znaleźć na stronie miasta.
Co działo się w Bydgoszczy 11 listopada 1918 roku?
W Bydgoszczy trwał rewolucyjny kryzys władzy: na Starym Rynku wygłaszano przemówienia, ulicami krążyły patrole i słychać było strzały. Taki obraz wydarzeń przedstawia Uniwersytet Kazimierza Wielkiego.
Rewolucja wybuchła dzień wcześniej, 10 listopada. Według Kujawsko-Pomorskiego Centrum Kultury Rada Robotnicza i Żołnierska przez pewien czas kontrolowała działania miejscowej administracji.
Portal Kujawski wiąże powstanie rady żołniersko-robotniczej z abdykacją cesarza Wilhelma II i podaje, że 11 listopada przejęła ona faktyczną kontrolę nad Bydgoszczą. Wiceburmistrz Hugo Wolf zachował funkcję, lecz podlegał radzie. Zmiana zwierzchnictwa nad administracją nie oznaczała więc odsunięcia go ze stanowiska.
Według relacji UKW radę żołnierską utworzono 10 listopada. Następnego dnia na Starym Rynku przemawiano o upadku starego porządku i narodzinach republiki. Demonstranci zrywali oficerom epolety. Obok wystąpień na rynku były uliczne patrole i odgłosy strzałów. Express Bydgoski ujął sytuację w tytule: 11 listopada zastał miasto „w stanie chaosu”.
Portal Kujawski pisze o przejęciu kontroli przez radę żołniersko-robotniczą, a UKW o obaleniu tego dnia dotychczasowej rady żołnierskiej; wzajemna relacja tych wydarzeń pozostaje w tych przekazach niewyjaśniona.
Jakie stanowisko miała rewolucyjna rada w Bydgoszczy?
Rewolucyjna rada żołnierska utworzona 10 listopada opowiadała się za pozostawieniem tych ziem w granicach Niemiec - podaje serwis Bydgoszcz Informuje. Jej stanowisko nie zakładało zatem przyłączenia Bydgoszczy do Polski.
Rewolucja zmieniała miejscowy układ władzy, lecz rada nie była polską administracją. Wystąpienia przeciw staremu porządkowi i przemówienia o republice towarzyszyły wydarzeniom w mieście, które nadal pozostawało pod niemiecką kontrolą.
Dla miejscowej administracji zmiana miała konkretny wymiar: według Portalu Kujawskiego urzędujący wiceburmistrz Hugo Wolf podlegał odtąd radzie. Kontrola nad jego działaniami oraz stanowisko rady w sprawie granic pokazują dwa aspekty listopadowego kryzysu: przejęcie władzy w Bydgoszczy i utrzymanie jej niemieckiej przynależności.
Kiedy Bydgoszcz wróciła do Polski?
Bydgoszcz wróciła do Polski 20 stycznia 1920 roku, gdy do miasta wkroczyły oddziały Wojska Polskiego. Jak podaje Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury, powrót przewidywał traktat wersalski z 28 czerwca 1919 roku.
Działania na rzecz powrotu miasta do Polski podjęła wcześniej Polska Rada Ludowa. Powstała 16 listopada 1918 roku, a na jej czele stanął dr Jan Biziel. Portal Kujawski wskazuje właśnie powrót Bydgoszczy do Polski jako cel jej działalności.
Drogę miasta do Polski wyznaczają trzy daty:
- 16 listopada 1918 roku - utworzenie Polskiej Rady Ludowej pod przewodnictwem dr. Jana Biziela, według Portalu Kujawskiego.
- 28 czerwca 1919 roku - traktat wersalski przewidywał powrót Bydgoszczy do Polski; datę i postanowienie podaje Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury.
- 20 stycznia 1920 roku - wkroczenie oddziałów Wojska Polskiego i powrót miasta do Polski, zgodnie z chronologią tej samej instytucji.
Listopad 1918 roku przyniósł więc Bydgoszczy rewolucyjny kryzys oraz powstanie Polskiej Rady Ludowej. Postanowienie traktatowe zapadło w czerwcu 1919 roku, a powrót miasta do Polski nastąpił w styczniu następnego roku.
Źródła
- Portal Kujawski
- Bydgoszcz Informuje: do Bydgoszczy niepodległość przyszła później
- Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
- Express Bydgoski (informacja wyłącznie z nagłówka)
- Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury w Bydgoszczy
- Bydgoszcz Informuje: 11 listopada 1918 i oczekiwanie na niepodległość
Wpis opracował automat redakcyjny z modelami AI na podstawie co najmniej dwóch niezależnych źródeł i opublikował go bez akceptacji redaktora, po automatycznych kontrolach. Wydawca: Jacek Ślesicki. Błąd? Napisz na kontakt@miastoteraz.pl.
